Mapa (klikalna)

NATO w polityce bezpieczeństwa Polski

Rozdział II
Rozwój polityczno-wojskowych stosunków Polski z NATO

Decyzja podjęta na szczycie NATO w Madrycie, w lipcu 1997 roku, o uruchomieniu procesu akcesji Polski do Sojuszu była — poza swoim politycznym i strategicznym wymiarem — naturalną konsekwencją dynamicznie rozwijającej się od początku lat dziewięćdziesiątych współpracy polityczno-wojskowej. Szybka i efektywna integracja Polski z NATO nie byłaby możliwa bez doświadczeń wyniesionych z uczestnictwa w NACC, PdP, dwu- i wielostronnych kontaktów z państwami członkowskim, wspólnego udziału w operacjach IFOR i SFOR, wreszcie z Indywidualnego Pogłębionego Dialogu, który przygotował nas do rozmów akcesyjnych.

Rada Współpracy Północnoatlantyckiej (NACC)

Na pierwszym postzimnowojennym szczycie, w lipcu 1990 roku, przywódcy Sojuszu zaproponowali państwom byłego bloku komunistycznego nawiązanie kontaktów dyplomatycznych z NATO. Polska niemal natychmiast odpowiedziała na tę ofertę i od sierpnia tego roku podjęła dialog z Sojuszem. W pierwszym okresie polegał on przede wszystkim na konsultacjach prowadzonych przez przedstawicieli rządu RP zainicjowanych już wiosną 1990 roku przez wizytę w Kwaterze Głównej NATO ówczesnego ministra spraw zagranicznych.

Regularna, systematyczna współpraca z Sojuszem rozpoczęła się z chwilą powołania w końcu 1991 roku Północnoatlantyckiej Rady Współpracy (NACC), pierwszego forum skupiającego państwa członkowskie Sojuszu oraz kraje byłego Układu Warszawskiego. Nowa Rada umożliwiła Polsce znaczne poszerzenie kontaktów polityczno-wojskowych z NATO, ułatwiając też rozbudowę stosunków z poszczególnymi krajami członkowskimi. Roczne robocze plany współpracy w ramach NACC umożliwiały skoncentrowanie wysiłków na najistotniejszych problemach i ułatwiały podjęcie kompleksowych przygotowań do przyszłej integracji z NATO.

Mimo tych wszystkich pozytywnych elementów należy jednak podkreślić, że Rada Współpracy Północnoatlantyckiej dawała krajom partnerskim jedynie bardzo ograniczone możliwości rozwijania praktycznej współpracy z Sojuszem, w tym zwłaszcza w sferze techniczno-wojskowej. Istotną barierą był również fakt, że NACC nie pozwalała na zindywidualizowanie współpracy poszczególnych państw Europy Środkowej i Wschodniej z NATO.

Partnerstwo dla Pokoju

Zainicjowanie na szczycie NATO w Brukseli, w styczniu 1994 roku, programu Partnerstwa dla Pokoju było pod wieloma względami przełomowym momentem we współpracy Polski z Sojuszem. Umożliwiło przede wszystkim powiązanie zacieśniających się stosunków politycznych z dynamicznym rozwojem współpracy wojskowej, a przez to walnie przyczyniło się do osiągnięcia przez Polskę gotowości do integracji z NATO.

Polska przystąpiła formalnie do programu PdP 2 lutego 1994 roku podpisując dokument ramowy Partnerstwa. Miesiąc póżniej Kwaterze Głównej NATO przekazany został Dokument Prezentacyjny, w którym strona polska zobowiązała się do realizacji politycznych celów PdP, to jest współpracy z NATO na rzecz:

Równocześnie Polska podkreśliła w Dokumencie Prezentacyjnym, że traktuje PdP jako mechanizm prowadzący do przyszłego członkostwa w Sojuszu. Przedstawiła też własne priorytety współpracy w ramach Partnerstwa mające szczególne znaczenie w procesie przygotowań do przyszłej integracji ze strukturami NATO. Zaliczono do nich:

W latach 1994–1997 właśnie na tych dziedzinach koncentrowała się współpraca Polski z Sojuszem. Jej podstawą były rokrocznie aktualizowane Programy Współpracy Partnerskiej (PWP) stanowiące otwartą ofertę wspólnych przedsięwzięć zgłaszanych przez struktury NATO, kraje członkowskie Sojuszu oraz poszczególne państwa partnerskie. W oparciu o nie Polska, podobnie jak inni partnerzy, opracowywała swoje Indywidualne Plany Partnerstwa (IPP). Ich zestawienie w latach 1994–1997 dobrze ukazuje dynamikę rozwoju polskiego zaangażowania w PdP (rys. 1).


Rys. 1. Zaangażowanie Polski w latach 1994–1997

W 1994 roku Polska uczestniczyła w 40 przedsięwzięciach w ramach Partnerstwa, w tym we wszystkich trzech ćwiczeniach polowych. Pierwsze z nich, pod kryptonimem "Most Współpracy" odbyło się w Polsce na poligonie Biedrusko pod Poznaniem.

W roku 1995 w ramach IPP zrealizowano już 130 przedsięwzięć. W tej liczbie znalazło się 9 ćwiczeń z udziałem wojsk: 8 w Europie oraz po raz pierwszy ćwiczenie przeprowadzone pod egidą SACLANT w USA (Cooperative Nugget).

Polskie IPP w 1996 roku objęło 242 przedsięwzięcia, a liczba ćwiczeń wojskowych zrealizowanych z udziałem przedstawicieli WP wzrosła do 21.

Wreszcie w roku 1997 Polska zaangażowana była w około 450 różnego rodzaju przedsięwzięć w ramach Partnerstwa dla Pokoju, w tym w 25 ćwiczeń wojskowych. W tym roku Polska wzięła też po raz pierwszy udział w ćwiczeniu samego NATO (Strong Resolve — jedyne ćwiczenie NATO udostępnione partnerom).

W poszczególnych, realizowanych w kolejnych latach Indywidualnych Programach Partnerstwa RP–NATO — obok ćwiczeń polowych oraz niezwykle istotnych ćwiczeń dowódczo-sztabowych — duże znaczenie miały: szeroki program seminariów, briefingów, wzajemnych wizyt i spotkań oraz sukcesywnie wzrastająca liczba kursów i szkoleń. Wszystkie te przedsięwzięcia poświęcone były różnym aspektom funkcjonowania Sojuszu Północnoatlantyckiego oraz szerokiemu wachlarzowi problemów związanych z transformacją sił zbrojnych w nowej sytuacji bezpieczeństwa europejskiego.

Mimo że przedsięwzięcia wojskowe w ramach Partnerstwa dla Pokoju dotyczyły wyłącznie współpracy między NATO i krajami partnerskimi oraz przygotowań do ewentualnego wspólnego udziału w realizacji nowych misji Sojuszu, nie wchodzących w zakres kolektywnej obrony, Polsce udało się wiele z nich efektywnie wykorzystać dla ułatwienia przyszłej integracji z Sojuszem. Duże znaczenie miały tu także realizowane z państwami NATO tzw. przedsięwzięcia "w duchu PdP", to jest formalnie nie stanowiące integralnej części programu, ale podporządkowane jego celom i zasadom. W tej formule mieściły się np. ćwiczenia prowadzone przez Polskę z USA, Niemcami, Francją czy Danią.

PdP przyczyniło się również do podniesienia na wyższy poziom politycznych powiązań Polski z Sojuszem. W Brukseli powstało Biuro Łącznikowe RP z NATO, które ulokowane zostało w Kwaterze Głównej Sojuszu. W znacznej mierze ułatwiło to polskim dyplomatom i wojskowym regularny dostęp do poszczególnych komitetów i agend NATO. Ponadto Polska delegowała oficerów do powstałej w 1994 roku Komórki Koordynacji Partnerstwa ulokowanej w Mons pod Brukselą, w tym samym miejscu co SHAPE.

Na osobną uwagę zasługuje realizowany od 1995 roku w ramach Partnerstwa dla Pokoju PARP — Proces Planowania i Oceny. W ramach tego mechanizmu Polska, podobnie jak inne państwa partnerskie, uzyskała możliwość wydzielania jednostek i formacji wojskowych, które w określonym czasie będą gotowe do ćwiczeń i ewentualnych operacji pokojowych prowadzonych w ramach PdP wspólnie z siłami NATO. Aby zadanie to zrealizować dane jednostki i formacje osiągałyby ustalone z Sojuszem tzw. cele interoperacyjności.

W ramach pierwszego cyklu PARP obejmującego lata 1995–1996 Polska zgłosiła do współpracy z NATO:

Do drugiego cyklu PARP (1997–1999) Polska zadeklarowała kolejne jednostki i formacje, między innymi:

Wraz z rozszerzeniem polskiego udziału w PARP, zwiększyła się również, w porównaniu z pierwszym cyklem, ilość realizowanych przez wydzielone jednostki celów interoperacyjności. Aktualnie jest ich 41 i obejmują między innymi takie kwestie, jak: dowodzenie i kierowanie, taktykę, logistykę, nawigację lotniczą, infrastrukturę lotnisk, procedury lotnicze, wsparcie inżynieryjne.

Omawiając ostatni okres aktywności Polski w ramach PdP podkreślić należy jej zaangażowanie w prowadzone od 1996 roku prace nad dalszym rozwojem programu Partnerstwa. Zarówno utworzenie Rady Partnerstwa Euroatlantyckiego, jak i decyzje o wzmocnieniu operacyjnego wymiaru PdP były wynikiem debaty, w której Polska uczestniczyła bardzo aktywnie i w dużej mierze odzwierciedlają składane przez nią propozycje.

Udział Polski w międzynarodowych siłach pokojowych IFOR/SFOR

Udział Wojska Polskiego w międzynarodowych siłach pokojowych przewidziany jest w "Założeniach Polskiej Polityki Bezpieczeństwa i Strategii Obronnej" z 1992 r. tj. w podstawowym dokumencie określającym strategię bezpieczeństwa narodowego. Zgodnie z nimi: (…) udział naszych jednostek wojskowych w misjach pokojowych ONZ, a w przyszłości w misjach tworzonych przez europejskie instytucje międzynarodowe będą kontynuowane, jako wkład Polski w umacnianie bezpieczeństwa międzynarodowego.

(…) Będziemy kontynuować wydzielanie polskich jednostek wojskowych do udziału w Siłach Pokojowych ONZ, lub innych misji ONZ, KBWE, NATO, NACC oraz UZE.

Od 1953 r. Polska partycypowała w ponad 30 misjach pokojowych w różnych regionach świata, włączając w to misje rozjemcze i obserwacyjne, operacje pokojowe ONZ, misje OBWE oraz operację "Pustynna Burza". Ogółem uczestniczyło w nich ok. 30 tys. polskich żołnierzy i pracowników cywilnych (rys. 2).

rys2

Zaangażowanie Polski w misjach pokojowych stwarzało warunki współdziałania żołnierzy polskich z wojskami państw zachodnich, w tym członków NATO. Doświadczenia te zostały wykorzystane przez WP w natowskich operacjach wspierania pokoju (Peace Support Operations) w Bośni i Hercegowinie.

Polska — aktywnie uczestnicząca w Programie "Partnerstwo dla Pokoju", pogłębiająca współpracę wojskową z państwami NATO, a także zaangażowana od 1992 r. w przywracanie pokoju w b. Jugosławii w ramach operacji ONZ UNCRO/UNPROFOR, przyjęła propozycję Sojuszu wydzielenia swoich sił do udziału w międzynarodowej operacji pokojowej IFOR, a następnie SFOR.

5 grudnia 1995 r. Rada Ministrów RP podjęła decyzję o wydzieleniu batalionu WP do udziału w siłach IFOR w składzie Brygady Nordycko-Polskiej (NORDPOLBRIG), podporządkowanej 1. Dywizji Pancernej Stanów Zjednoczonych. Polski Kontyngent Wojskowy IFOR liczył ok. 700 osób.

Celem operacyjnym działania Polskiego Kontyngentu Wojskowego w IFOR była realizacja zadań rozjemczo-obserwacyjnych w wyznaczonym rejonie BiH na zachód od Tuzli.

Po wygaśnięciu mandatu Sił Implementacyjnych IFOR, Polska kontynuowała swój udział w operacji pokojowej w Bośni i Hercegowinie w ramach Sił Stabilizacyjnych — SFOR, wydzielając 16. bpd do Brygady Nordycko-Polskiej. W SFOR znajduje się 495 polskich żołnierzy i pracowników cywilnych.

Ponadto, od 1 stycznia 98, wydzielono 18. bpd do odwodu strategicznego dowódcy SFOR. Planuje się także wydzielenie polskich oficerów do Obserwacyjnej Grupy Łącznikowej przy odwodzie strategicznym SFOR.

Udział Wojska Polskiego w siłach IFOR/SFOR stanowił kolejne potwierdzenie aktywnego zaangażowania Polski w działaniach na rzecz zachowania i przywracania pokoju na świecie.

Ponadto uczestnictwo w natowskiej operacji w Bośni i Hercegowinie uwiarygodniał składane przez Polskę deklaracje o gotowości do wykonywania przyszłych zobowiązań sojuszniczych, w tym udziału w operacjach wspierania pokoju. Doświadczenie nabyte dzięki udziałowi w międzynarodowych siłach IFOR/ SFOR przybliżyły Wojsko Polskie do osiągnięcia kompatybilności i interoperacyjności ze strukturami wojskowymi Sojuszu. Współdziałanie z jednostkami wojskowymi państw Sojuszu służyło pogłębieniu przez Siły Zbrojne RP znajomości natowskich procedur planowania i realizacji działań wojskowych, co z kolei ułatwiło wprowadzanie w Wojsku Polskim standardów i procedur stosowanych w państwach NATO.

Indywidualny pogłębiony dialog

Jesienią 1995 roku opublikowane zostało "Studium o rozszerzeniu NATO", w którym Sojusz określił podstawowe cele, zasady i procedury przyjmowania do swojego grona nowych członków. Na podstawie tego dokumentu od wiosny 1996 roku do wiosny roku 1997 roku Polska, podobnie jak inne zainteresowane kraje partnerskie, prowadziła z Sojuszem indywidualny, pogłębiony dialog na temat problematyki związanej z członkostwem oraz jej potencjalnym wkładem do NATO.

Ten nowy mechanizm Polska potraktowała jako przygotowanie do podjęcia właściwych rozmów akcesyjnych oraz całego procesu integracji z Sojuszem.

Ogółem w ramach dialogu przeprowadzonych zostało 5 indywidualnych sesji rozmów — 4 w roku 1996 oraz jedna w 1997. Ze strony polskiej brał w nich udział zespół ekspertów z MSZ i MON, ze strony NATO zespół przedstawicieli politycznych i wojskowych struktur Sojuszu kierowany przez zastępcę Sekretarza Generalnego. Dodatkowo polscy specjaliści uczestniczyli również we wspólnych sesjach briefingowych przeznaczonych dla wszystkich zainteresowanych partnerów i poświęconych zasadniczym problemom integracji w ramach NATO, jak planowanie obronne Sojuszu, zasady wydzielania sił do zintegrowanych struktur militarnych, funkcjonowanie wspólnych budżetów NATO, interoperacyjność, polityka standaryzacji.

Indywidualny dialog pozwolił Polsce na szczegółowe przedstawienie zasadniczych kwestii związanych z dążeniem kraju do członkostwa w NATO, takich jak:

Z drugiej strony indywidualny dialog — mimo że nie dotyczył jeszcze szczegółowych problemów związanych z integracją Polski z NATO — pomógł lepiej zrozumieć oczekiwania Sojuszu wobec nowych członków. Stanowił też forum wymiany poglądów na temat bieżącej polityki NATO na przykład kwestii związanych z rozwojem stosunków Sojuszu z Rosją czy jego wewnętrzną adaptacją.

Rozmowy akcesyjne Sojuszu z Polską

Na szczycie Sojuszu Północnoatlantyckiego w Madrycie, Polska wraz z Czechami i Węgrami została zaproszona do rozmów w sprawie członkostwa w NATO. Wkrótce potem powołany został na mocy decyzji premiera zespół rządowy do rozmów akcesyjnych. Parlament natomiast wydał 1 sierpnia 1997 r. specjalną uchwałę, w której podkreślił wagę decyzji madryckiej dla realizacji nadrzędnego celu polskiej polityki bezpieczeństwa, członkostwa Polski w NATO oraz sformułował wytyczne polskiego stanowiska w toku rozmów akcesyjnych.

W trakcie trwających dwa miesiące rozmów akcesyjnych przedstawiciele Sojuszu zostali jednoznacznie zapewnieni, że Polska, zgodnie z wcześniejszymi deklaracjami, pragnie i jest w stanie przyjąć na siebie wszystkie polityczne, obronne i finansowe obowiązki związane z uczestnictwem w Sojuszu Północnoatlantyckim.

Polska potwierdziła przywiązanie do wszystkich politycznych celów Traktatu Waszyngtońskiego oraz zasad, jakimi kierują się w polityce zagranicznej jego członkowie, takich jak demokracja, wolność jednostki, rządy prawa, promowanie stabilności i dobrobytu, rozwiązywanie sporów międzynarodowych środkami pokojowymi i powstrzymywanie się od użycia siły bądż grożby jej użycia.

Polska, uznając rozszerzenie za wieloetapowy proces rozciągania stabilności i dobrobytu na wschodnią część kontynentu, popiera jednocześnie kontynuację procesu rozszerzenia na zasadach przedstawionych przez Sojusz na szczycie w Madrycie.

Przyjęła również odpowiednie zobowiązania obronne, dzięki którym Sojusz po przyjęciu Polski zachowa skuteczność w wypełnianiu swych dotychczasowych funkcji i nowych zadań. Polska zaakceptowała Koncepcję Strategiczną Sojuszu z 1991 r., podzielając znajdujące się w niej szerokie podejście do problemów bezpieczeństwa w Europie oraz spojrzenie na rolę NATO i jego sił. Polska potwierdziła, że zamierza wnosić pełny wkład do kolektywnej obrony NATO poprzez udział w zintegrowanej strukturze wojskowej i kolektywnym procesie planowania. Polska zobowiązała się do zapewnienia sił dla kolektywnej obrony i innych misji Sojuszu, deklarując gotowość wydzielenia, po przystąpieniu do NATO, wszystkich swoich wojsk operacyjnych do struktury sił NATO.

Potwierdziła jednocześnie, że jako członek Sojuszu pozostanie aktywnym uczestnikiem Partnerstwa dla Pokoju, dążąc do pogłębienia współpracy i współdziałania oraz rozszerzenia strefy stabilności w Europie.

Rozmowy akcesyjne między Polską i Sojuszem pokazały jednocześnie, że Polska jest w stanie ponieść przypadającą na nią części kosztów rozszerzenia. Polska zobowiązała się do utrzymania na odpowiednim poziomie wysokości swego budżetu obronnego oraz wydatków na zakupy i modernizację uzbrojenia, a także zadeklarowała chęć uczestnictwa we wspólnych budżetach Sojuszu.

Po zakończeniu rozmów akcesyjnych, 12 listopada 1997 r., Minister Spraw Zagranicznych Polski, Bronisław Geremek przesłał Sekretarzowi Generalnemu NATO, Javierowi Solanie list potwierdzający wolę i gotowość Polski do wejścia do struktur północnoatlantyckich.

16 grudnia 1997 w Brukseli ministrowie spraw zagranicznych Sojuszu przyjęli protokół zapraszający Polskę do Traktatu Waszyngtońskiego. Dokument ten jest obecnie przedmiotem procedury ratyfikacyjnej w parlamentach szesnastki.


HOMEStrona główna - CER Home Page NEXTNastępna strona - Next page

INTERNET CONSULTANT