Mapa (klikalna)

50 lat w służbie niezawodności i bezpieczeństwa polskiego lotnictwa

W czerwcu 2003 roku Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych (ITWL) obchodził 50-lecie swojej powojennej historii. Znaczące jest, że jubileusz działalności Instytutu wpisuje się w obchody 100-lecia lotnictwa światowego w tym samym roku, a także 85-lecia lotnictwa w Polsce. Spójrzmy zatem na jego dotychczasowe dokonania, dzień dzisiejszy i perspektywy rozwoju.
Rodowód ITWL jako placówki naukowo-badawczej, związanej z eksploatacją lotniczej techniki, sięga 1926 roku, tj. początków działalności Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa (IBTL), przemianowanego później na Instytut Techniczny Lotnictwa (ITL).
Po II wojnie światowej z tradycji przedwojennego Instytutu Technicznego Lotnictwa wyrosły dwa instytuty lotnicze: cywilny Instytut Lotnictwa i wojskowy - Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych, do 1958 r. noszący nazwę Instytut Naukowo-Badawczy Wojsk Lotniczych (INBWL).
Niezwykle szybkie tempo i skala wspomnianych przeobrażeń zadecydowały, że zaczęto wycofywać z pułków szturmowych znane jeszcze z wojny samoloty Ił-2 i wyposażać je w nowe maszyny Ił-10 o większych możliwościach taktyczno-technicznych i sile ognia. Eskadry bombowe zamiast samolotów Pe-2 otrzymywały samoloty Tu-2, a następnie samoloty odrzutowe Ił-28. Bardzo istotne zmiany nastąpiły również w lotnictwie myśliwskim. Pierwsze samoloty odrzutowe Jak-17 i Jak-23 zostały zastąpione nowymi wersjami samolotów odrzutowych MiG-15 i MiG-15bis. Przemysł krajowy, na licencji radzieckiej, podjął także produkcję własnych samolotów Lim-1 i Lim-2.
W tych warunkach pierwotna inicjatywa Sztabu Generalnego WP o utworzeniu Lotniczej Stacji Badawczej okazała się zbyt skromna, gdyż wynikła potrzeba zapewnienia Wojskom Lotniczym i przemysłowi organu badawczego w pełni zdolnego oceniać wojskowy sprzęt lotniczy przy odbiorze i w procesie eksploatacji, podobnie jak to robił przedwojenny Instytut Techniczny Lotnictwa. W ten sposób, po długich dyskusjach prowadzonych w byłym Oddziale VIII Sztabu Generalnego WP ostatecznie zapadła decyzja o utworzeniu - zamiast Lotniczej Stacji Badawczej - Instytutu Naukowo-Badawczego Wojsk Lotniczych (INBWL). Podstawę prawną stworzył rozkaz organizacyjny nr 042/Org Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 czerwca 1953 r. Siedzibą Instytutu był tymczasowo przydzielony hangar nr 6 na terenie warszawskiego lotniska Bemowo.

Pierwsze prace Instytutu

Instytut zaczyna swoją działalność w zespole liczącym zaledwie 7 inżynierów oraz 20 mechaników i techników. Z biegiem czasu pozyskiwano nowych pracowników; już pod koniec roku było zatrudnionych 21 oficerów, 9 podoficerów i 8 pracowników kontraktowych.
Zasadniczy wkład Instytutu w rozwój lotnictwa wojskowego wynikał z prac prowadzonych w zakresie podnoszenia gotowości bojowej i bezpieczeństwa lotów, początkowo poprzez proste prace, często pionierskie, potem bardziej zaawansowane pod względem technologii. Powojenne lata pracy Instytutu to sprawne zaopatrzenie w sprzęt i urządzenia do prowadzenia badań, jak np. pompy próżniowe, spidobarografy, maszyny wytrzymałościowe w ramach sprostania oczekiwaniom coraz szybciej rozwijającego się przemysłu lotniczego, który produkował znacznie szerszy już asortyment sprzętu lotniczego. Jego odbiór i wdrożenie do wojsk lotniczych musiały być poprzedzone wszechstronnymi próbami i badaniami państwowymi i wojskowymi.
Nie lada problemem było wprowadzenie do eksploatacji samolotów odrzutowych Lim-1 produkowanych na licencji radzieckiej. Należało wówczas wyjaśnić wiele zjawisk aerodynamicznych, występujących przy dużych prędkościach. Wyniki badań opublikowano w broszurze Niektóre osobliwości w locie samolotu Lim-1, co niezwykle pomogło eksploatatorom tego samolotu i lotniczym służbom technicznym. Wybudowano stanowiska hamowni silników odrzutowych i silników tłokowych, na których sprawdzano m.in. jakość prac remontowych na silnikach.
W 1953 r. zostają przeprowadzone pierwsze próby ogumienia myśliwskich samolotów odrzutowych oraz klocków hamulcowych pod kątem ich przydatności do użytkowania w samolotach Lim-1. Latem tego roku przeprowadzono pierwsze próby w locie jako Państwowe Próby Kontrolne seryjnego samolotu Lim-1, które stały się praktycznym sprawdzianem opracowanych metodyk oraz aparatury pomiarowej naziemnej i pokładowej. Zarządzenie Ministra Obrony Narodowej z 18 marca 1954 r. przyznaje INBWL status placówki naukowej. Instytut zostaje przeniesiony do dwóch nowo wybudowanych budynków, w rejon przyszłej lokalizacji przy ul. Księcia Janusza (Koło).
W 1954 r. opracowano trzyczęściową metodykę badań naziemnych samolotów, pomiaru prędkości, wysokości, temperatur i przyspieszeń oraz pułapu i prędkości wznoszenia. Opracowano też konstrukcję nowego rękawa strzeleckiego z oświetleniem, przeznaczonego do strzelań nocnych z broni pokładowej.
Od kwietnia 1955 r. Instytut dysponuje własnym poligonem w Ślubowie i jeszcze w tym samym roku przeprowadza pierwsze próby lotniczych środków bojowych przy użyciu samolotu Tu-2. Rok później Ślubowo zostaje zastąpione poligonem w Muszakach, a obecnie Instytut korzysta z poligonów w Nadarzycach i Ustce.
Badania doświadczalne techniki lotniczej stanowiły ten nurt działalności Instytutu, który rozwijał się od początku jego istnienia. Rozwijając się, obejmował coraz szerszy krąg zagadnień. Mimo bardzo skromnych początków uwarunkowanych szczupłą wówczas i uczącą się dopiero zawodu badacza kadrą, wyposażoną w ubogie narzędzia badań, już w 1955 r. Instytut przeprowadził państwowe próby konstrukcji samolotu odrzutowego Lim-2, jak również pierwszą długotrwałą próbę dwóch silników turbinowych.
Dowódca Wojsk Lotniczych wyznacza Instytutowi następujące kierunki działania:
wykonywanie dla jednostek lotniczych prac, których celem ma być pomoc w opanowywaniu nowoczesnej techniki lotniczej;
wykonywanie prac naukowo-doświadczalnych pod kątem ustalenia WTT na zamawiany sprzęt lotniczy;
prowadzenie doświadczeń w celu określenia taktycznych możliwości bojowego zastosowania sprzętu lotniczego;
służenie pomocą przemysłowi w zakresie nowej techniki lotniczej w oparciu o uogólnione wyniki prób w locie oraz próby naziemne, jak również doświadczenia nabyte podczas eksploatacji sprzętu w jednostkach.
Cel holowany Tukan do ćwiczeń strzelania powietrznego (lata 60.)
Szybko rozwijający się przemysł lotniczy produkował coraz więcej sprzętu lotniczego, a jego odbiór i wprowadzanie do jednostek lotniczych musiały być poprzedzone wszechstronnymi badaniami państwowymi lub wojskowymi. Instytut otrzymał zadanie wykonywania prób kontrolnych w locie: silników, płatowców i wyposażenia samolotów produkowanych w kraju. Rozpoczął się okres intensywnych badań samolotów: Lim-1, Lim-2, Lim-5, Junak 2, Junak 3, TS-8 Bies, a kilka lat później TS-11 Iskra oraz śmigłowców SM-1 i Mi-2. Tylko przez 5 lat wykonano 100 opracowań dotyczących studiów, konstrukcji, prób w locie, ekspertyz czy też metodyk. W międzyczasie intensywnie dokształcała się kadra zawodowa i żołnierze służby zasadniczej, którzy w początkowym 20-leciu Instytutu wspierali działalność techniczną.
W 1957 r. Instytut otrzymuje pierwsze cenne urządzenie laboratoryjne, którym jest termobarokomora MPSU-250 (prod. b. NRD), która służyła nieprzerwanie do 1991 r.
W styczniu 1958 r. zostaje opracowana pierwsza oficjalna ekspertyza materiałowo-wytrzymałościowa, dotycząca sprawdzenia własności mechanicznych dwóch odcinków rur bez "szwu" tłoczyska wciągników hydraulicznych. Rok ten jest szczególny, bowiem Instytut Naukowo-Badawczy Wojsk Lotniczych, jako już w pełni ukształtowana jednostka badawcza, na podstawie zarządzenia Ministra ON nr 013/MON z 8 września 1958 r. zmienia nazwę na obowiązującą do dziś, czyli Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych.
Sterowany rakietowy cel powietrzny SRCP podwieszony pod MiG-21UM (lata 90.)

Kształtowanie się kierunków działalności

W latach 1959-1960 podjęto szeroki zakres prac nad zastosowaniem urządzeń telewizyjnych w wojskach lotniczych, a zwłaszcza w zakresie:
rozpoznania lotniczego pola walki,
przekazywania parametrów lotu dla celów szkoleniowych,
obiegu informacji radiolokacyjnej o sytuacji powietrznej.
Wraz z innymi ośrodkami naukowo-badawczymi podjęto prace nad zautomatyzowanym systemem obrony powietrznej PASAŻ. Opracano szereg oryginalnych rozwiązań z zakresu niezawodności i gotowości systemów techniki lotniczej, opracowano metodyki wspomagające proces szkolenia personelu latającego i naziemnego. Rozpoczęto realizację pierwszych prac konstrukcyjno-doświadczalnych, z których można wymienić m.in. oryginalne stanowisko do treningu pilotów w katapultowaniu z samolotów odrzutowych, cel holowany GACEK czy TUKAN do ćwiczeń strzelania powietrznego, w następnych latach zaprojektowano i wdrożono Gazowy Agregat Gaśniczy, zespół holowniczy celu punktowego ZWC-90X, spadochronowy cel powietrzny CP-100M-R, rakietowy cel powietrzny RCP i wiele innych.
Wraz ze zmieniającymi się uwarunkowaniami organizacyjnymi, technicznymi i technologicznymi Instytut dostosowuje tematykę i poziom licznych prac naukowo-badawczych, doświadczalno-konstrukcyjnych do potrzeb Sił Powietrznych RP oraz gospodarki narodowej. Realizacja tematów - poprzez prace rozwojowe, próby i badania, aż do wdrożenia - odbywa się przy ścisłej współpracy ze służbą inżynieryjno-lotniczą, pionem szkolenia bojowego i służbą bezpieczeństwa lotów DWLOP, Dowództwa Marynarki Wojennej, a ponadto z Dowództwem Wojsk Lądowych.
Od momentu zorganizowania w lotnictwie wojskowym Służby Bezpieczeństwa Latania w 1958 r. specjaliści ITWL byli i są stałymi członkami, a zarazem ekspertami Komisji Badania Wypadków Lotniczych, wnosząc istotny wkład, decydujący w wielu przypadkach o ustaleniu rzeczywistych przyczyn powstania wypadku lotniczego i o podjęciu efektywnych przedsięwzięć profilaktycznych. Specjaliści ITWL uczestniczyli również w pracach Komisji Rządowej m.in. w ustaleniu przyczyn katastrof lotniczych samolotów pasażerskich Ił-62, które miały miejsce w Warszawie w 1980 i 1987 r.
Znaczącą pozycję w pracach Instytutu, z racji zajmowanego w strukturze Sił Zbrojnych RP miejsca, zajmują kompleksowe badania statków powietrznych (SP) na ziemi i w locie, w tym uzbrojenia lotniczego oraz ekspertyzy. Prace te wykonywane są m.in. w ramach badań kwalifikacyjnych techniki lotniczej, wprowadzanej do eksploatacji w lotnictwie wojskowym. Możliwości takie stwarza znaczny potencjał naukowo-badawczy oraz pokaźna baza aparaturowa, umożliwiająca rozwiązywanie niezbędnych problemów. Badania te wykonywane są w trzech etapach: opracowanie programu i metodyk badań, badania naziemne, badania w locie.
Badania kwalifikacyjne, w których specjaliści Instytutu pełnili wiodącą rolę, dotyczyły następujących statków powietrznych: samolotu M-28 (An-28) w wersji transportowej i morskiej, PZL-130 Orlik, samolotu szkolno-bojowego I-22 Iryda, śmigłowca PZL Sokół w wersji ratowniczej W-3RM Anakonda. Badaniami objęto również różne typy silników, m.in. K-15.
W Instytucie prowadzone są badania w locie uzbrojenia lotniczego w celu potwierdzenia parametrów technicznych uzbrojonych statków powietrznych, sprawdzenia i wyznaczenia charakterystyk balistycznych, skuteczności rakiet kierowanych i samonaprowadzających się, oceny i korekty systemów celowniczo-nawigacyjnych. Produkowane w kraju lotnicze środki bojowe, z wyjątkiem licencyjnej amunicji, to głównie środki bojowe opracowane w Instytucie Technicznym Wojsk Lotniczych, następnie przekazywane do produkcji w przemyśle. W Instytucie opracowano m.in. urządzenia do treningu w strzelaniu (imitatory celów powietrznych) i bombardowaniu, pirotechniczne układy sygnalizacji i znakowania celów, pasywne środki zakłóceń i przeciwdziałania radiowego.
W ITWL rozpoczęto i nadal prowadzi się badania charakterystyk lotniczych środków bojowych. Opracowano lotniczą bombę paliwowo-powietrzną, zasobnik kasetowy dla bomb małogabarytowych, zrzucany daleko przed celem. Efektywność tych badań wzrosła w wyniku zastosowania opracowanych w Instytucie rejestratorów parametrów lotu, zabudowanych na pokładach SP oraz wprowadzenia systemu rejestracji użycia lotniczych środków bojowych na poligonie Nadarzyce. Znaczący jest udział ITWL w opracowaniu nowych środków szkolenia lotniczego dla wojsk rakietowych, jak rakietowe cele powietrzne RCP, w tym w wersji sterowanej oraz szkolne pociski rakietowe umożliwiające szkolenie pilotów w powietrzu.
Na bazie doświadczeń zdobytych podczas eksploatacji prowadzone są w ITWL prace zwiększające niezawodność i gotowość techniczną sprzętu lotniczego. Dąży się jednocześnie do ograniczenia do minimum nakładów związanych z eksploatacją urządzeń lub ich elementów. Zakres tego typu prac, prowadzonych w Instytucie, jest szeroki.
Polska Szkoła Niezawodności
Bezsprzecznym wkładem naukowców ITWL w badania i modelowanie niezawodności techniki lotniczej było stworzenie Polskiej Szkoły Niezawodności techniki lotniczej. Podstawy teoretyczne i praktyczne niezawodności techniki lotniczej tworzono w pracach doktorskich i habilitacyjnych. Opracowano m.in.:
system badania niezawodności obiektów technicznych,
przybliżone metody oceny niezawodności z wykorzystaniem rachunku krakowianowego,
zautomatyzowany system sterowania zapasami w wojskach lotniczych,
model systemów transportowych,
czterostanowy model bezpieczeństwa,
związki korelacyjne między bezpieczeństwem i niezawodnością,
metodę ekspertów do szacowania parametrów modeli matematycznych rozkładów.
Bardzo dużą rolę w działalności Instytutu odgrywają prace mające na celu przedłużanie resursu eksploatacyjnego statków powietrznych, jego elementów i wyposażenia, w tym przedłużanie kalendarzowych resursów technicznych samolotów Jak-40, przedłużanie kalendarzowych resursów międzyremontowych samolotów MiG-21UM, MiG-21 Bis, Su-22M4 oraz Su-22UM3K, przedłużanie resursów godzinowych statków powietrznych, wymienionych Su-22, czy też MiG-29, PZL-130 Orlik, M-28, I-22 Iryda.
Ocena nośności nawierzchni lotniskowych (lata 60.)

ITWL na progu XXI w.

Nowoczesny system eksploatacji wymaga ciągłego monitorowania stanu sprzętu lotniczego i niepożądanych zdarzeń. Już w 1960 r. Instytut rozpoczął prace w dziedzinie niezawodności, trwałości i bezpieczeństwa statków powietrznych (SP). Opracowany w Instytucie system SAN jest przeznaczony do śledzenia, oceny i wieloaspektowej analizy procesów eksploatacji, zarówno poszczególnych SP, jak i dowolnie tworzonych zbiorów SP oraz zbiorów ich zespołów i elementów. Umożliwia on obserwowanie, czy przedsięwzięcia profilaktyczne odniosły przewidywany skutek. Monitorowanie zdarzeń niepożądanych w procesie eksploatacji służy tworzeniu bazy danych umożliwiającej ustalenie rzeczywistych przyczyn uszkodzeń i niesprawności sprzętu lotniczego. Instytut pełni również funkcję administratora systemu.
Jak pokazuje praktyka eksploatacyjna, optymalizacja procesów użytkowania i obsługiwania sprzętu lotniczego jest niemożliwa bez diagnostyki, stąd duże zapotrzebowanie lotnictwa wojskowego na prace z tego zakresu. Zapotrzebowanie to realizuje Instytut, wychodząc z bogatą ofertą prac naukowo-badawczych i technicznych oraz programów z zakresu systemów diagnostycznych. Specjaliści Instytutu opracowali szereg metod badań nieniszczących struktury obiektu, jak wibroakustyczna, defektoskopowe: magnetyczno-proszkowa, rentgenowska, penetracyjna, wiroprądowa i ultradźwiękowa - praktycznie stosowanych w eksploatacji, remoncie i produkcji w technice lotniczej, przemyśle, marynarce wojennej i medycynie.
Najnowsze badania podatności diagnostycznej silników lotniczych zaowocowały m.in. opracowaniem systemu diagnostycznego SNDŁ-1b/SPŁ-2b, który umożliwia bezdotykową ocenę stanu technicznego łopatek sprężarki, układu paliwowego i ułożyskowania wirnika. Badania te usprawniają proces eksploatacji silników, zwiększają bezpieczeństwo lotów oraz przynoszą znaczne oszczędności finansowe.
W ITWL opracowano system bieżącej oceny stanu technicznego nawierzchni lotniskowych - jako nieodzowny element bezpiecznej eksploatacji - oraz prognozowania prac remontowych. Prowadzi się m.in. badania nośności sztucznych nawierzchni lotniskowych, badania określające przyczyny pęknięć i osiadania nawierzchni dróg startowych, badania układanej warstwy nawierzchni lotniskowej.
Chociaż trudno byłoby oczekiwać od ITWL, aby był on biurem konstrukcyjnym, to jednak potrzeby własne, wyniki realizowanych prac, czy też zamówienia zlecane z zewnątrz wymuszają realizowanie określonych zadań, typowo konstrukcyjnych, a niekiedy także prototypową produkcję zaprojektowanych urządzeń bądź ich podzespołów. Przykładem może tu być m.in. badanie własnych konstrukcji, przeznaczonych np. do szkolenia wojsk w zwalczaniu celów powietrznych, czy też aparatura pomiarowo-rejestrująca, umożliwiająca ocenę zachowania się SP w ekstremalnych warunkach lotu, co daje podstawę do określenia przedsięwzięć profilaktycznych oraz postępowania w przypadkach awaryjnych.
W celu uzyskiwania maksymalnie dużej liczby wiarygodnych informacji w zakresie realizowanych lotów - od końca lat 80. prowadzono badania ukierunkowane na opracowanie systemów deszyfracji i rejestracji parametrów lotu statków powietrznych. Na pokładach wojskowych statków powietrznych zainstalowano szereg typów eksploatacyjnych i katastroficznych rejestratorów parametrów lotu, opracowanych w ITWL:
IP-8 - rejestrator eksploatacyjny samolotu Su-22 (100 egz.),
IP-16 - rejestrator eksploatacyjny dla samolotów An-28 Bryza (10 egz.),
S2-3a - rejestratory eksploatacyjne i katastroficzne dla samolotów TS-11 Iskra (36 egz.), An-28 Bryza (18 egz.) oraz śmigłowców W-3 Sokół (8 egz.) i Mi-14 (3 egz.),
S2-3 - rejestratory eksploatacyjne dla samolotów TC-I Orlik (46 egz.) oraz I-22 Iryda (6 egz.),
RPCM4 - seria rejestratorów przeznaczona do wykorzystania podczas badań w locie statków powietrznych.
Jednym z nowych rozwiązań opracowanych w Instytucie jest rejestrator parametrów lotu S2-3a z nowoczesnymi elementami elektronicznymi, przystosowany do zabudowy na dowolnym typie statku powietrznego. Eksploatowany jest na samolotach An-28 Bryza, TS-11 Iskra i śmigłowcach W-3 Sokół. Zapisuje informacje o stanie statku powietrznego w czasie lotu oraz w czasie prób naziemnych, zabezpiecza zarejestrowane informacje po wykonanym locie - również w przypadku katastrofy lotniczej - oraz odtwarza je w laboratorium kontroli lotu.
System deszyfracji parametrów lotu THETYS umożliwia czytelne przedstawienie informacji o wartościach poszczególnych parametrów, stanie psychofizycznym pilota i stanach awaryjnych. Aktualnie eksploatuje się 10 wersji systemów THETYS, w tym m.in. wersję eksploatacyjną, wypadkową, medyczną, dla kabiny treningowej systemów nawigacyjno-celowniczych.
Współczesny pomiar nośności nawierzchni lotniskowych (lata 90.)
Na przełomie lat 70. i 80. powstała koncepcja lotniskowych urządzeń zasilania elektroenergetycznego statków powietrznych pod nazwą LUZES. Wynikiem realizacji prowadzonych prac był autonomiczny system zasilania elektroenergetycznego spełniający wymagania jakości energii elektrycznej zasilającej współczesne SP. W szkoleniu poligonowym wojsk obrony przeciwlotniczej coraz większą rolę odgrywają bezpilotowe statki latające, które m.in. spełniają zadania imitatorów celów powietrznych, wzbogacając arsenał środków pozoracji współczesnego pola walki.
W Instytucie od kilku lat prowadzi się prace nad bezpilotowymi statkami latającymi (BSL) w wariancie celów powietrznych i samolotów obserwacyjnych - ukierunkowane głównie na określenie ich podstawowych wymagań techniczno-funkcjonalnych. Zaletą BSL jest ich mobilność i funkcjonalność. Obecnie na świecie jest wielkie zainteresowanie tą grupą statków powietrznych.
Ze względu na wysokie koszty, bezpieczeństwo i względy ekologiczne, w procesie szkolenia wojsk lotniczych, i nie tylko, coraz mniej wykorzystuje się metody szkolenia bazujące na organizacji manewrów z pozorowanym nalotem i użyciem realnego sprzętu bojowego. Coraz powszechniej organizuje się treningi indywidualne, zespołowe i kompleksowe z zastosowaniem szkolenia systemów symulacyjnych. ITWL podjął już w latach 60. prace badawcze w zakresie lotniczych systemów szkolno-treningowych. Opracowania prowadzono w czterech głównych kierunkach: zadań naziemnego personelu kierowania lotami, operatorów systemów wojsk radiotechnicznych, kontrolerów cywilnego ruchu lotniczego, pilotów. W zakresie tym opracowano i wdrożono szereg urządzeń np. programowany Imitator Sytuacji Powietrznej IC-3 (produkcja na potrzeby kraju i Układu Warszawskiego), symulator kontroli lotów SKL 8304/IF do szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego w centrum szkolenia lotniczego Interflugu w Berlinie, imitator systemów naprowadzania lotnictwa na cele powietrzne ISN-90 lub system szkolenia dynamicznego WLOP pod nazwą TAMIZA.
W ITWL opracowuje się modele matematyczne (statków powietrznych, lotniczych środków bojowych, pracy stacji radiolokacyjnych - wykorzystywane w symulatorach lotu różnych typów statków powietrznych), modele dynamiki lotów wszystkich typów wojskowych SP. Opracowane zostały w ITWL systemy kompleksowego szkolenia dynamicznego wojsk szczebla taktycznego, urządzenia i systemy do szkolenia, trenowania i doskonalenia umiejętności np. kierowników lotów, nawigatorów powietrznego naprowadzania, pilotów, kontrolerów ruchu lotniczego.
Badania rozwojowe, opracowywane metody i programy badań, a także prowadzone w Instytucie prace nad symulacją procesów oraz stały rozwój posiadanej bazy aparaturowej służą poprawie systemu eksploatacji sprzętu lotniczego, a co za tym idzie - zwiększaniu bezpieczeństwa lotów oraz podwyższaniu gotowości bojowej lotnictwa Sił Zbrojnych RP.
Rejestrator katastroficzno-eksploatacyjny z zapisem mechanicznym (lata 60.)
Specjaliści Instytutu biorą udział w pracach Komisji Badania Wypadków Lotniczych, prowadzą szkolenie personelu technicznego jednostek lotniczych, udzielają konsultacji technicznych i eksploatacyjnych. Przeprowadzili setki ekspertyz silników lotniczych, jak również ekspertyz materiałowo-wytrzymałościowych.
Zestaw rejestratora S2-3ai do oceny parametrów pracy silników lotniczych (lata 90.)
Oddzielną grupę problemów w lotnictwie stanowi badanie związków przyczynowych pomiędzy zaistniałymi zdarzeniami lotniczymi a stanem technicznym sprzętu oraz określanie przedsięwzięć profilaktycznych. Instytut opracowuje i prowadzi badania sprzętu wysokościowo-ratowniczego załóg statków powietrznych, który ma za zadanie ratować życie w sytuacjach awaryjnych. W ITWL opracowano m.in. maski tlenowe, hełmy ochronne, ubiory kompensacyjne, kamizelki ratunkowe, lotnicze łódki ratunkowe, morskie ubiory pilotów, zasobniki awaryjne.

System zarządzania jakością

W dobie intensywnego rozwoju wojskowych systemów lotniczych i konkurencyjnej gospodarki rynkowej ITWL postawił na jakość prowadzonych badań, projektów oraz usług. W Instytucie działa system zarządzania jakością zgodny z dokumentem NATO - AQAP 110 i normą PN-ISO 9001, certyfikowany przez Biuro Wojskowej Służby Normalizacyjnej. Na zapleczu laboratoryjnym działa sześć akredytowanych przez Polskie Centrum Akredytacji laboratoriów badawczych - w tym jedno zarazem jako laboratorium wzorcujące.
Instytut posiada również uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora nauk technicznych w dyscyplinie "Budowa i eksploatacja maszyn".
Obecnie można stwierdzić, że Instytut zajmuje się naukowo-badawczym wspomaganiem eksploatacji lotniczej techniki wojskowej, w którym dominują takie kierunki badawcze, jak: badania naziemne i w locie, uzbrojenie lotnicze, symulacje i modelowanie, sterowanie eksploatacją, systemy nawigacyjne i celownicze, diagnostyka techniki lotniczej i lotniskowej. Cały potencjał naukowo-badawczy Instytutu jest podporządkowany kształtowaniu procesu eksploatacji SP w taki sposób, aby zapobiegać niepotrzebnym zdarzeniom lub minimalizować ich skutki, czyli nieustannie podwyższać niezawodność i bezpieczeństwo lotów.
Miarą skuteczności funkcjonowania placówki naukowo-badawczej, jaką jest Instytut, było wdrożenie ok. 80% prac - w tym, w ostatnich czterech latach około 600 opracowań - w sztabach i jednostkach Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej, lotnictwie Wojsk Lądowych, lotnictwie Marynarki Wojennej, Biurze Wojskowej Służby Normalizacyjnej oraz Wojskowych Zakładach Lotniczych.
Dorobek naukowy Instytutu
Do dorobku naukowego Instytutu należy włączyć organizowanie lub współorganizowanie krajowych konferencji z dziedziny badań i eksploatacji techniki lotniczej, jak "Metodyka i technika badań samolotów i śmigłowców w locie" w Mrągowie, "Diagnostyka samolotów i śmigłowców AIRDIAG", Konferencja Bezpieczeństwa i Niezawodności KONBiN, Zimowa Szkoła Niezawodności (Zakopane-Szczyrk), wielu sympozjów i seminariów naukowych z dziedziny eksploatacji techniki lotniczej.
Kadra Instytutu uczestniczy w cyklicznych konferencjach naukowych krajowych i międzynarodowych, publikując swoje osiągnięcia badawcze w licznych referatach wygłaszanych i drukowanych w materiałach konferencyjnych. Naukowcy Instytutu aktywnie uczestniczą w popularyzowaniu prac instytutowych w czasopismach naukowych krajowych i zagranicznych w setkach artykułów naukowych oraz w postaci publikacji książkowych.
Od 1964 r. wydawany jest "Informator" z myślą o publikacji artykułów na konferencje organizowane przez Instytut. Od 1996 roku w Instytucie wydawane są recenzowane zeszyty "Prac Naukowych ITWL" zawierające artykuły naukowe i przeglądowe, głównie z dziedziny techniki lotniczej. Ponad 20 lat jest opracowywany i wydawany przez ITWL popularnonaukowy periodyk "AKLOT - Aktualności Lotnicze", będący przeglądem artykułów z zagranicznej prasy w zakresie światowej techniki lotniczej.
Praktyka i doświadczenie nabyte na przestrzeni lat w służbie lotnictwa wojskowego dały impuls wielu naukowcom z ITWL do opracowania i wydania wielu publikacji książkowych i monografii często o charakterze podręcznika akademickiego. Jako przykłady spośród wielu można przytoczyć chociażby 6-tomową serię wydawniczą pt. Podstawy eksploatacji statków powietrznych pod kierunkiem prof. Jerzego Lewitowicza (w tym dwa tomy jego autorstwa i współautorstwa, trzeci - w trakcie opracowania), Tablice statystyczne do oceny niezawodności obiektów technicznych - prof. Jerzy Jaźwiński, Włodzimierz Wieremiejczyk, Janusz Migdalski; Niezawodność statków powietrznych - prof. prof. Jan Borgoń, Krystyna Ważyńska-Fiok, Mieczysław Sikorski, Jerzy Jaźwiński; Niezawodność eksploatacyjna i bezpieczeństwo lotów - prof. prof. Jan Borgoń, Jerzy Jaźwiński; Identyfikacja modeli dynamiki ruchu sterowanych obiektów latających - prof. Jerzy Manerowski; Budowa i utrzymanie nawierzchni lotniskowych - Piotr Nita; Lotniska - prof. Antoni Świątecki, Piotr Nita, Piotr Świątecki; Praktyczna diagnostyka maszyn i jej teoretyczne podstawy - dr hab. inż. Paweł Lindstedt. Nakładem i staraniem naukowców ITWL wydano 4 tomy serii Problemy eksploatacji statków powietrznych zawierające artykuły naukowe i dyskusje specjalistów z dziedziny techniki lotniczej.
ITWL - z uwagi na swój potencjał intelektualny i techniczny - jest przygotowany do współdziałania w nowych warunkach XXI wieku i prowadzi intensywną współpracę z zagranicznymi placówkami naukowymi, firmami przemysłu zbrojeniowego oraz instytucjami (głównie NATO-wskimi) zajmującymi się integracją w ramach Paktu Północnoatlantyckiego. Współpraca ta przyjmuje różne formy, m.in. umów o współpracy naukowo-badawczej, udziału w posiedzeniach grup roboczych NATO, czynnego uczestnictwa w międzynarodowych konferencjach naukowych, udziału w międzynarodowych programach badawczych czy udziału w targach i wystawach sprzętu wojskowego w kraju i za granicą.
50-letnia powojenna działalność Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych, jak również współczesne osiągnięcia i opracowania ugruntowały jego pozycję lidera w zakresie badań naukowych, prac wdrożeniowych, techniczno-usługowych dla potrzeb polskiego lotnictwa wojskowego. Wiele opracowań, publikacji i ekspertyz miało bez wątpienia bezpośredni wpływ na niezawodność i efektywność sprzętu lotniczego Sił Zbrojnych RP.
mgr inż. Krzysztof Bubrzyk
mgr Danuta Górniak

Instytut Techniczny Wojsk Lotniczych

Bibliografia

Okolicznościowe opracowania jubileuszowe Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych.
Polska technika lotnicza do roku 1939, t. 1.: źródła osiągnięć, praca zbiorowa pod red. A. Glassa, Wyd. IHNOiT PAN, Warszawa 1992.
Opracowanie zbiorowe: Z dziejów ITWL, Wydawnictwo ITWL, Warszawa 1998.
Bubrzyk K., Górniak D., Harembska G.: ITWL na progu XXI wieku, Wydawnictwo ITWL, Warszawa 2003.
Kronika Instytutu Technicznego Wojsk Lotniczych, t. 1-4.
Zbiorowe: Lotnictwo jest przyszłością, Wydawnictwo "Lotnik", 1930.
Cymerkiewicz R.: Budowa samolotów, WKŁ, Warszawa 1982.
Zdjęcia: Krzysztof Krukowski, Jerzy Surmak, Archiwum ITWL


HOMEStrona główna - CER Home Page NEXTNastępna strona - Next page


INTERNET CONSULTANT