Mapa (klikalna)

Battle Groups/Grupy Bojowe - Europejskie Siły Szybkiego Reagowania

Krzysztof Miszczak

Prof. dr Krzysztof Miszczak, Prezes Instytutu Analiz i Studiów Strategicznych w Milanówku. Dyrektor merytoryczny „Funduszy Europejskich". Pierwszy Radca Ministra w MSZ w Departmencie Europy odpowiedzialny za politykę zagraniczną i bezpieczeństwa.

Polityka bezpieczeństwa Unii Europejskiej znajduje się dzisiaj w fazie głębokich przemian. Zakończenie konfrontacji Wschód– Zachód wpłynęło bezpośrednio na zmianę parametrów polityki bezpieczeństwa na kontynencie europejskim i to w wymiarze globalnym.

NATO i UE podjęły szereg kroków skierowanych przeciwko nowym zagrożeniom ze strony ponadnarodowego terroryzmu, wszelkiego rodzaju siatek terrorystycznych jak również proliferacji broni masowego rażenia. Ataki terrorystyczne na Stany Zjednoczone z 11 września 2001 r. zakończyły etap debatowania nt. zasięgu geograficznego operacji militarnych Sojuszu. Organizacja Paktu Północnoatlantyckiego została „zglobalizowana". Na szczycie NATO w Pradze 2002 r. Sojusz zatwierdził m.in. nową strukturę dowodzenia i postanowił zwiększyć zdolności operacyjne poprzez utworzenie sił szybkiego reagowania organizacji Siły Odpowiedzi NATO (Response Force NATO - NRF) w sile 21 000 żołnierzy.

Kryzys iracki paradoksalnie stał się katalizatorem nadającym Unii profil w polityce bezpieczeństwa. Chociaż ujawnił głęboki podział wśród państw członkowskich, to potencjalnie spowodował zwiększenie gotowości do nadania Unii większych zdolności operacyjno-militarnych. Organizacja ta zdecydowała się na utworzenie własnych sił szybkiego reagowania, European Rapid Reaction Force (ERRF), w sile 50–60 tys. żołnierzy w ramach rozwoju Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (WPBiO) UE. W maju 2004 r. ministrowie obrony Unii, dostrzegając jednak problemy z realizacją projektu ERRF, postanawiają zmianę tzw. Europejskiego Celu Operacyjnego UE („Headline Goal 2010")1. Wg nowych zamierzeń, UE do 2010 r. powinna być gotowa do przeprowadzania operacji w całym spektrum działań antykryzysowych. Nowym instrumentem umożliwiającym wykonanie tych zadań mają być tzw. Battle Groups/Grupy Bojowe.

Rozwój koncepcji „Grup Bojowych" Unii Europejskiej

Potrzeba realnego utworzenia unijnych sił szybkiego reagowania została po raz pierwszy zasygnalizowana w postanowieniach Komisji Europejskiej w Helsinkach z grudnia 1999 r., po tym jak UE zadecydowała o powstaniu Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (EPBiO) jako militarnego komponentu tej organizacji. Jednak dopiero wydarzenia z 11 września 2001, tzn. po ataku terrorystycznym na Stany Zjednoczone, stworzenie tego rodzaju sił zostało zdynamizowane. EPBiO rozwinęła element militarny z silnym akcentowaniem komponentu cywilnego sił policyjnych wraz z utworzeniem struktury doradców prawnych.

Od samego początku Unia była zainteresowana silniejszymi strukturalnie zmianami w rozwijaniu EPBiO niż zajmowanie się planowaniem strategicznym. Ogólnie sformułowane, tzw. zadania petersberskie (m.in. misje ratunkowe, operacje zachowania pokoju, wymuszanie sytuacji pokojowych), prowadziły wprawdzie do uzyskania konsensu wśród członków Unii na najniższym poziomie, jednak nie doprowadzały do stworzenia wspólnego projektu definiującego UE jako podmiot w międzynarodowej polityce bezpieczeństwa wyposażony w odpowiednie siły zbrojne i operującego globalnie.

Dopiero w 2003 r. sytuacja ulega zmianie. Nie kryzys dot. kwestii irackiej, ale postanowienia odnoszące się do trwałych porozumień między NATO a UE regulujących korzystanie przez Brukselę z struktur dowodzenia Sojuszu podczas trwania operacji prowadzonych przez Unię. Tzw. porozumienie Berlin-plus2 między obu organizacjami umożliwiło Unii przeprowadzenie operacji militarnej „Concordia" w Macedonii3 jako kontynuację operacji NATO „Allied Harmony". Pomimo to właśnie konsekwencje kryzysu irackiego doprowadziły do rozpoczęcia w Unii Europejskiej przyśpieszenia w tworzeniu wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony Brukseli.

Koncepcja Europejskiej Strategii Bezpieczeństwa (ESB) została opracowana na czerwcowym (2003 r.) szczycie Unii w Tessalonikach i przyjęta z poprawkami na szczycie grudniowym tego samego roku w Brukseli4. Konsekwencją sformułowania „Strategii" była dyskusja nt. koordynowania instrumentów i zdolności operacyjno-militarnych w ramach EPBiO przeprowadzona w drugiej połowie 2003 r. podczas obrad Konwentu zajmującego się opracowaniem projektu Traktatu Konstytucyjnego Unii. Postanowienia ESB prowadziły bezpośrednio do rozstrzygnięć mających na celu powołanie tzw. Grup Bojowych/Battle Groups EU z nowym sformułowaniem „Europejskiego Celu Operacyjnego - Headline Goal 2010", w ramach tworzenia Europejskich Sił Szybkiego Reagowania (European Rapid Reaction Force-ERRF). Trzy koncepcje sił szybkiego reagowania, tzn. NATO Responce Force, European Rapid Reaction Force i Battle Groups są ściśle ze sobą skorelowane, wzajemnie się przenikając.

Po raz pierwszy pomysł utworzenia małych i szybkich europejskich związków taktyczno-bojowych zdolnych do rozwiązywania sytuacji kryzysowych został zainicjowany na szczycie brytyjsko-francuskim 4 lutego 2003 r. w Le Tourquet. Propozycja ta została skonkretyzowana na spotkaniu londyńskim przedstawicieli obu krajów 24 października 2003 r. Ze względu na gwałtowne narastanie problemów z tzw. rozpadającymi się państwami (falling states) w szczególności na kontynencie afrykańskim tworzenie takich jednostek stało się koniecznością. Celem inicjatywy było nadanie UE zdolności militarnego operowania w najdalszych zakątkach świata objętych kryzysami5. Wykorzystano doświadczenia płynące z pierwszej autonomicznej operacji wojskowej Unii Europejskiej w Demokratycznej Republice Konga w prowincji Bunia (12 czerwca 2003 r.) „Artemis"6.

W lutym 2004 r. Francja, Niemcy i Wielka Brytania przedstawiły projekt trójstronnej koncepcji, w której przewidywano powstanie od siedmiu do dziewięciu grup bojowych o sile ok. 1500 żołnierzy każda, zdolnych do działania w ciągu 10–15 dni. Podobnie jak Siły Odpowiedzi NATO jednostki te mają być szczególnie szybkimi (gotowość operacyjna ich części to 48 godzin) i mobilnymi związkami operacyjnymi zdolnymi do użycia w sytuacjach kryzysowych. Operacje powinny być zasadniczo wyposażone w mandat Narodów Zjednoczonych w oparciu o rozdział VII Karty NZ. Niewykluczone, że operacje będą przeprowadzane na bezpośrednią prośbę Narodów Zjednoczonych7.

Na brukselskim posiedzeniu 22 października 2004 ministrowie obrony Unii Europejskiej oficjalnie zatwierdzili utworzenie 13 Grup Bojowych - Battle Groups8. Jednostki te mają być użyte wyłącznie do autonomicznych operacji wojskowych Unii. Zakres terytorialny interwencji grup bojowych został określony do 6000 km od Brukseli. Od 2006 r. Grupy Bojowe powinny być zdolne do ich użycia w dwóch jednocześnie przeprowadzanych operacjach militarnych. W bieżącym roku Grupy Bojowe osiągną częściowo zdolność operacyjną (tzw. Initial Operational Capability), a w 2007 r. całkowicie (tzw. Full Operational Capability). Każda Grupa powinna być zdolna do operacji trwającej 30 dni i przy jej wzmocnieniu do 120 dni.

Taka struktura francusko-niemieckiej battle group zaczęła funkcjonować już na początku 2005. Ponadto Niemcy będą dowodzić i będą członkami 4 grup bojowych.

18 listopada 2004 r. Austria zaproponowała Niemcom i Czechom utworzenie wspólnej Grupy Bojowej. Jest to zastanawiające ze względu na tradycyjną neutralność polityki Wiednia. W podobnej sytuacji znajduje się Finlandia. Helsinki ze względów wewnętrznoprawnych nie uczestniczą w operacjach militarnych sojuszy wojskowych. Dania ze swoimi obwarowaniami prawnymi i Malta, która nie posiada własnych sił zbrojnych nie będą brały udziału w wystawieniu Grup Bojowych. Natomiast Norwegia, mimo że nie jest członkiem UE, będzie partycypować w ich powstaniu w sile 200 żołnierzy.

Polska poparła francusko-niemiecko-brytyjską inicjatywę utworzenia Grup Bojowych, ponieważ uważała, że będzie to realny wkład w budowę rzeczywistej siły operacyjnej ESDP9. Warszawa nie postrzega sprzeczności między dalszym rozwojem Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony w stosunkach z Sojuszem, widząc w tym generalnie podniesienie poziomu potencjału obronnego Unii, i tym samym wzmocnienie komponentu europejskiego w NATO. Polsko-niemiecka battle group z udziałem Litwy, Łotwy i Słowacji rozpocznie swoją działalność począwszy od 2009 roku. Polska jak i Niemcy reprezentują podobne stanowisko, a mianowicie Grupy Bojowe nie mogą naruszyć spójności Sił Szybkiego Reagowania NATO. Siły te mają tutaj dla obu państw priorytetowe znaczenie.

Mimo to niebezpieczeństwo „kolizji" sił szybkiego reagowania NATO i UE ma realne podłoże. Do konfliktu interesów może dojść już w fazie powstawania Grup i podczas przeprowadzania samych operacji. Ponieważ obie siły szybkiego reagowania tworzone są z tych samych jednostek państw należących jednocześnie do NATO i UE (single set of forces) rozdział działalności obu musi być precyzyjnie regulowany, łącznie z opcją rozdzielenia kompetencji decydowania o ich użyciu operacyjnym.

Istnieje realne niebezpieczeństwo powstania zjawiska konkurencyjności użycia jednostek (gradacja ważności i znaczenia konfliktów), jak również w ich standardzie wyposażenia, uzbrojenia i ich introperabilności z NATO oraz z innymi kontyngentami UE.

Poza tym ze względu na mało konstruktywne stanowisko Francji rozwiązanie tego konfliktu będzie złożoną kwestią. Paryż, nie należąc do zintegrowanych sił wojskowych Sojuszu, będzie prawdopodobnie torpedował każdą inicjatywę prowadzącą do stałych regulacji wiążących Francję w sensie prawnym.

Państwa Unii Europejskiej

i jej Grupy Bojowe

Grupy Bojowe maję charakter czysto narodowy, albo są jednostkami wielonarodowymi dowodzonymi w koncepcji framework nation (największy wkład), tzw. dowodzenie rotacyjne.

Francja: Grupa Narodowa od 2005 r.

Wielka Brytania: Grupa Narodowa od 2005 r.

Włochy: Grupa Narodowa

Hiszpania: Grupa Narodowa

Francja–Belgia: Grupa Wielonarodowa od 2007 r.

Wielka Brytania–Holandia: Grupa Wielonarodowa

Niemcy–Francja–Belgia–Luxemburg (ew. Hiszpania): Grupa Wielonarodowa

Niemcy–Austria–Czechy: Grupa Wielonarodowa od 2007 r.

Niemcy–Polska–Słowacja–Łotwa–Litwa: Grupa Wielonarodowa od 2009 r.

Niemcy–Holandia–Finlandia: Grupa Wielonarodowa od 2007 r.

Włochy–Węgry–Słowenia: Grupa Wielonarodowa od 2007 r.

Włochy–Hiszpania–Grecja–Portugalia: Grupa Wielonarodowa od 2007 r.

Finlandia–Szwecja–Norwegia: Grupa Wielonarodowa od 2007 r.

Grupy Bojowe przewidziane do zadań szczególnych:

Francja: Mobilna Kwatera

Cypr: Grupa Sanitarna

Grecja: Centrum Koordynacyjne Transportu Morskiego

Litwa: Grupa uzdatniania wody pitnej.

Szanse realizacji koncepcji

Sam projekt utworzenia Grup Bojowych jest pożądany i konieczny. Służyć on może do przygotowania większych operacji w oparciu o militarne jednostki bazowo-wyjściowe, jakimi będą Grupy, wchodzących w skład dużych związków taktyczno-operacyjnych Europejskich Sił Interwencyjnych. Użycie tych sił np. w sytuacjach kryzysowych, szczególnie obrona strategicznych interesów UE na jej peryferiach na kontynencie afrykańskim (np. peacekeeping operations) i w falling states oraz w miejscach szczególnych operacyjnie trudnych, takich jak pustynie, góry, dżungle czy aglomeracje miejskie.

Pomimo to koncepcja Grup Bojowych powiązana jest z problemem rozwoju dużej ilości pojedynczych istotnych szczegółów o charakterze czysto wojskowym. Do nich z pewnością będą należały kwestie osiągnięcia jednakowego poziomu szkolenia żołnierzy należących do różnych narodowości, zakres stopnia wielonarodowości jak również element poziomu interoperabilności sił zbrojnych.

Problemy mogą się zacząć już w pierwszej fazie operacji (tzw. intial deployment) poszczególnych Grup. Aby taką Grupę przetransportować, potrzeba ok. 200 lotów transportowych samolotami C–130 albo 30 lotów samolotami C–17 Globmaster. Tylko Wielka Brytania posiada tego typu samolot (cztery sztuki). Piąty został dopiero zamówiony. Przy braku własnych środków transportu lotniczego, tzw. strategiczna zdolność przenoszenia i dyslokacji żołnierzy i transportu sprzętu wojskowego UE jest bardzo ograniczona. Inicjatywa taka jak Global Approach on Deployability, która mogłaby temu skutecznie zapobiec, istnieje tylko w założeniach.

Kwestią najważniejszą wydaje się być jednak brak środków finansowych do realizacji jeszcze jednej koncepcji sił szybkiego reagowania. Rozległy geograficznie zakres interwencji militarnych grup bojowych podwyższa dodatkowo koszty finansowe na przeprowadzenie tego typu operacji.

Poza tym brak odpowiednich środków komunikacji, rozpoznania i ewidentny brak zgodności członków Unii co do charakteru, definicji, znaczenia i przeprowadzenia konkretnych operacji wojskowych, może torpedować skuteczność działania Grup Bojowych. Dlatego też Grupom Bojowym zagraża niebezpieczeństwo bytu jedynie wirtualnego. Ponadto zróżnicowane motywy i interesy narodowe uczestnictwa w tego rodzaju akcjach mogą poważnie naruszyć militarno-operacyjną efektywność zamierzeń.

1 Headline Goal 2010, approved by General Affairs and External Relations Council on 17 May 2004 endorsed by the European Council of 17 and 18 June 2004, http://ue.eu.int/uedocs/cmsUpload/2010%20Headline% 20Goal.pdf.

2 Zob. końcowe postanowienia Rady Europejskiej z Kopenhagi 12–13 grudnia 2002 r. 2487th Council meeting, External Relations, Bruksela, 24 luty 2003, s. II.

3 27 stycznia 2003 r. Rada Europejska postanowiła rozpocząć wspólną akcję zbrojną członków Unii „Concordia" celem stworzenia sytuacji pokojowej wokół Macedonii. Operacja została wspólnie przygotowana przez sztab wojskowy UE, europejskie dowództwo NATO (SHAPE) w Brukseli i dowódcę operacji francuskiego generała brygady Pierra Maral. Kierownictwo operacji leżało w rękach UE. Official Journal of the European Communities, Council Joint Action 2003/92/CFSP, L 34, luty 2003, s. 26–29. Zob. H-G Eberhard, Die EU als militärischer Akteur in Mazedonien: Lehren und Herausforderungen für die ESVP, w: J. Varwick (red.), Die Beziehungen zwischen NATO und EU. Partnerschaft, Konkurrenz, Rivalität, Opladen 2005, s. 173.

4 „International Affairs", nr 4/2004, s. 631–649. Zob.: A Secure Europe in a Better World. European Security Strategy, The European Institute for Security Studies, Paris 2003.

5 Wypowiedź minister Obrony Narodowej Francji, Michčle Alliot-Marie, „Frankfurter Allgemeine Zeitung" z 6 lutego 2004 r.

6 Operacja „Artemis" UE wyposażona była w mandat ONZ-tu i opierała się na rezolucji 1484 Rady Bezpieczeństwa NZ. Wielonarodowa jednostka w kongijskiej Buni miała być wystawiona do 1 września 2003 r. Jej celami były: „to contribute to the stabilisation of the security conditions and the improvement of the humanitarian situation in Bunia, to ensure the protection of the airport, the internally displaced persons in the camps in Bunia and, if the situation requires it, to contribute to the safety of the civilian population, United Nations personnel and the humanitarian presence in the town". Ze względu na to, iż operacja opierała się prawie całkowicie na francuskich strukturach, planowaniu i logistyce jej znaczenie dla tworzenia zalążków europejskich sił interwencyjnych miało ograniczone znaczenie. Zob.: EU launches the „Artemis" military operation in the Democratic Republic of Congo (DRC), Bruksela 12 czerwca 2003, http://ue.int/uedocs/cmsUpload/ARTEMIS% 20military%20operatio%"20 in%20DRCloaunched. pdf.

7 Wg koncepcji Battle Groups, są one: „designed specially (but not exclusively) to be used in response to a request from UN…". The Battlegroups…, s. 2. 6 czerwca 2004 r. koncepcja utworzenia Grup Bojowych spotkała się z aprobatą większość państw UE. http://ue.eu.int/ueDocs/cms-Data/docs/ pressData/en/misc/82761.pdf.

8 Por. „Battle Groups" to strengthen EU military crisis management?, „European Security Review", nr 22 z kwietnia 2004 r. Military Capability Commitment Conference. Declaration on European Military Capabilities. Bruksela 22 października 2004 r., s. 3–5.

9 K. Miszczak, Niemcy i Polska wobec europejskiej polityki bezpieczeństwa, „Sprawy Międzynarodowe", nr 1/2005, s. 102.

 

 

 


HOMEStrona główna - CER Home Page NEXTNastępna strona - Next page


INTERNET CONSULTANT